Mất điện thoại hoặc bị trộm: phải làm gì trong những giờ đầu

Nếu mất điện thoại, hãy làm theo thứ tự: khóa máy từ thiết bị khác, gọi ngân hàng để khóa thẻ và ứng dụng, gọi nhà mạng để khóa SIM, bảo vệ email và các tài khoản quan trọng, rồi trình báo. Tốc độ quan trọng nhất với bước ngân hàng và email, vì ai cầm máy đã mở khóa có thể vào cả hai. Dưới đây là bảng theo giờ, và danh sách việc cần làm trong hôm nay, trước cả khi sự việc xảy ra.

Nếu là máy công ty, thứ tự cũng tương tự. Hãy báo cho người quản lý tài khoản và đổi mật khẩu các tài khoản dùng chung đang mở trên máy.

Kế hoạch theo từng giờ

Khóa, định vị, rồi xóa, theo thứ tự đó

Trang của Apple về iPhone hoặc iPad bị trộm nêu bước đầu là đăng nhập iCloud.com/find và chọn Đánh dấu là bị mất. Apple khuyên làm vậy cả khi đã bật Bảo vệ thiết bị bị đánh cắp, không ghi thông tin liên hệ lên màn hình của máy bị trộm vì kẻ gian có thể lợi dụng, và không xóa thiết bị khỏi Tìm. Nếu máy hiện ở nơi lạ trên bản đồ, Apple khuyên đừng tự đi tìm mà hãy liên hệ cơ quan chức năng. FCC cũng khuyên đừng tự mình lấy lại thiết bị bị trộm.

Trên Android, Find Hub chỉ hoạt động nếu máy còn pin, có dữ liệu hoặc Wi-Fi, có tài khoản Google đăng nhập và Find Hub đã bật. Google liệt kê ba thao tác: Phát âm thanh, Đánh dấu là bị mất (khóa máy và hiển thị tin nhắn), và tùy chọn xóa dữ liệu trong phần cài đặt. Tất cả sẽ không dùng được nếu Find My hoặc Find Hub đã tắt từ trước. Khi đó, Apple khuyên đổi ngay mật khẩu Tài khoản Apple.

Có nên xóa dữ liệu từ xa?

Xóa là không thể hoàn tác, và Apple khuyên thử mọi cách khác trước. Google lưu ý Android đã bị xóa sẽ không còn hiện trong Find Hub, và chủ máy cần mật khẩu Tài khoản Google để dùng lại. iPhone chạy iOS 15 trở lên vẫn có thể được định vị sau khi xóa, nhưng Apple khuyên đừng xóa nó khỏi Tìm vì làm vậy sẽ gỡ Khóa kích hoạt.

Quy tắc kinh nghiệm (cách hiểu của chúng tôi, không phải quy định chính thức): nếu máy có ứng dụng ngân hàng và bạn chưa liên hệ được ngân hàng, hãy xóa. Nếu ngân hàng đã chặn truy cập và bạn đã đổi mật khẩu, có thể chờ vài giờ để theo dõi vị trí trước khi xóa.

Nhà mạng: khóa SIM và chặn thiết bị

Khóa đường dây và chặn thiết bị là hai yêu cầu khác nhau. Điều kiện và tên dịch vụ tùy nhà mạng, vì vậy hãy hỏi trực tiếp qua tổng đài hoặc cửa hàng chính thức, không qua trang bên thứ ba. Theo tôi biết, nhà mạng thường khóa SIM ngay và cấp lại SIM với số cũ sau khi xác thực chủ thuê bao, nhưng thủ tục cụ thể tùy nhà mạng; hãy kiểm tra. Lưu ý rằng nhà mạng ở Mỹ như T-Mobile mô tả việc báo mất sẽ đưa IMEI vào cơ sở dữ liệu quốc tế để chặn máy trên nhiều mạng; chưa chắc áp dụng tại Việt Nam.

Bảo vệ chính số điện thoại

FTC cho biết mất sóng đột ngột có thể là dấu hiệu SIM swap, tức kẻ gian chiếm số của bạn. FTC khuyên đặt mã PIN hoặc mật khẩu cho tài khoản di động và dùng ứng dụng xác thực hoặc khóa bảo mật thay cho mã OTP qua tin nhắn với tài khoản quan trọng. Sau khi mất máy, hãy hỏi nhà mạng cách đặt mã đó.

Ngân hàng, email, ví điện tử, Zalo và mạng xã hội

• Ngân hàng và thẻ. Gọi số chính thức, khóa hoặc đổi thẻ, đổi mật khẩu ngân hàng điện tử và kiểm tra giao dịch gần đây. Đừng gọi theo số trong tin nhắn.
• Email và tài khoản Apple, Google. Đổi mật khẩu, xóa máy bị mất khỏi danh sách thiết bị và kiểm tra số điện thoại, email khôi phục.
• Ví điện tử và ứng dụng nhắn tin. Đăng nhập lại trên máy mới, đổi mật khẩu, thoát khỏi mọi thiết bị khác nếu ứng dụng có tùy chọn này. Tên menu khác nhau; hãy xem phần trợ giúp của từng ứng dụng. Đừng chia sẻ mã xác minh với ai.
• Mạng xã hội và ứng dụng công việc. Đổi mật khẩu và đăng xuất khỏi mọi phiên.

Kẻ gian có thể dùng tài khoản của bạn nhắn cho người quen để mượn tiền. Hãy báo bạn bè và xem chặn cuộc gọi rác và lừa đảo qua điện thoại.

Trình báo

Apple khuyên báo vụ trộm cho cơ quan chức năng địa phương, nơi có thể hỏi số serial (bạn tra được mà không cần máy). FCC khuyên báo cho cảnh sát ngay. Hãy xin biên nhận hoặc số hồ sơ vì bảo hiểm, gói bảo vệ thiết bị hoặc nhà mạng có thể cần. Thủ tục trình báo cụ thể ở Việt Nam tôi không khẳng định; hãy hỏi cơ quan công an địa phương. Đừng đối đầu với kẻ trộm hay tự đến vị trí của máy.

Làm ngay hôm nay, trước khi xảy ra

• Bật Tìm (Find My) hoặc Find Hub và khóa màn hình bằng mã mạnh.
• Ghi lại số IMEI/serial ở nơi an toàn.
• Đặt mã PIN cho tài khoản nhà mạng.
• Bật xác minh hai bước và đừng chỉ dựa vào SMS cho tài khoản quan trọng.
• Xem nhận thanh toán bằng mã QR nếu bạn kinh doanh và có ví điện tử trên máy.

Tên menu và tùy chọn khác nhau tùy mẫu máy, phiên bản phần mềm và nhà mạng. Hãy xem trang hỗ trợ chính thức của hãng cho thiết bị của bạn.

Bài viết mang tính tham khảo chung, không phải tư vấn pháp lý hay tài chính. Nếu đã bị mất tiền, hãy liên hệ ngân hàng và cơ quan chức năng.

Câu hỏi thường gặp

Việc đầu tiên khi mất điện thoại là gì?

Khóa máy từ thiết bị khác bằng Find My (iPhone) hoặc Find Hub (Android), rồi gọi ngân hàng và nhà mạng.

Có nên xóa dữ liệu từ xa ngay không?

Chưa chắc. Xóa không thể hoàn tác. Nếu máy có ứng dụng ngân hàng và bạn chưa liên hệ được ngân hàng, xóa là hợp lý; nếu đã khóa tài khoản và đổi mật khẩu, có thể chờ định vị vài giờ.

Làm sao biết có bị SIM swap?

Mất sóng đột ngột hoặc nhận thông báo lạ về số của bạn là dấu hiệu. Liên hệ ngay nhà mạng và ngân hàng.

Tôi có nên tự đi tìm máy theo vị trí không?

Không. Apple và FCC khuyên liên hệ cơ quan chức năng thay vì tự đối đầu.

Nguồn tham khảo: Apple Support: Nếu iPhone hoặc iPad bị đánh cắp · Apple Support: Bảo vệ thiết bị bị đánh cắp · Trợ giúp Android: Bảo vệ dữ liệu cá nhân trước trộm cắp · Trợ giúp Android: Tìm, khóa hoặc xóa thiết bị Android bị mất · T-Mobile (tiếng Anh): Hỗ trợ thiết bị mất hoặc bị đánh cắp · Cục An toàn thông tin